Anticonceptie en duurzaamheid: wat kun jij ermee?

Bij het kiezen van anticonceptie kun je al met veel dingen rekening houden: betrouwbaarheid, bijwerkingen, hormonen, een toekomstige kinderwens, hoe het voelt voor jou. Maar wist je dat je bij deze keuze ook duurzaamheid kan laten meewegen?

Milieu-impact van anticonceptie: wat weten we al?
Anticonceptiemethoden verschillen in hoe duurzaam ze zijn, waarbij er veel factoren meespelen. Denk aan verpakkingsafval, de CO2-uitstoot bij productie, of watervervuiling door hormoonresten die via de urine in het water terechtkomen. Ook de betrouwbaarheid telt mee: een ongewenste zwangerschap of de behandeling van een soa belast het milieu ook. Een lastige puzzel dus, maar we weten steeds meer.

Hormonen in het water
Hormonale anticonceptie, zoals de pil, de ring of de pleister, werkt door hormonen in je lichaam te brengen. Een deel van die hormonen verlaat je lichaam via de urine en komt uiteindelijk in het oppervlaktewater terecht. Waterzuiveringsinstallaties verwijderen deze stoffen niet altijd volledig, waardoor hormoonresten in rivieren, beken en meren belanden. De hormonen in veel anticonceptiemiddelen werken bovendien sterker dan natuurlijke hormonen en breken moeilijk af in het milieu. Ook bij lage concentraties kunnen zij daardoor effect hebben op waterdieren, zoals verstoringen in de voortplanting en ontwikkeling van vissen (van der Heide et al., 2026).

Afval en CO2-voetafdruk
Langwerkende anticonceptiemethoden, zoals de spiraal en het hormoonstaafje, geven minder verpakkingsafval dan dagelijkse methoden zoals de pil, zeker als je ze een paar jaar laat zitten. Langwerkende hormonale methoden hebben bovendien minder hormonen per jaar nodig voor dezelfde betrouwbaarheid, wat betekent minder CO2-uitstoot bij de hormoonproductie en minder watervervuiling. Het koperspiraaltje bevat helemaal geen hormonen, maar kan hevigere menstruaties geven en daardoor meer afval van menstruatieproducten. Ook over het condoom is het nodige bekend: latex-vrije polyisopreen condooms lijken minder duurzaam dan condooms van natuurrubber, omdat er meer energie nodig is om ze te maken (van der Heide et al., 2026).

Wat betekent dit voor jouw keuze?
Alles bij elkaar lijken langwerkende hormonale anticonceptiemethoden, zoals de spiraal en het hormoonstaafje, de meest duurzame optie. Dit betekent natuurlijk niet dat je meteen moet stoppen met kortwerkende methoden zoals de pil. De pil heeft ook voordelen: je kunt er makkelijk mee stoppen als je zwanger wilt worden, en voor sommige mensen is het de methode die het best werkt tegen hun klachten. Een spiraal of staafje is bovendien niet voor iedereen geschikt of prettig. Wat goed is voor het milieu, past niet altijd het beste bij jou. Onze boodschap: als twee methoden even goed aansluiten bij jouw wensen en even geschikt zijn voor jouw gezondheid, kan duurzaamheid een extra overweging zijn bij jouw keuze.

Auteurs: Eva Cohen (AIOS Obstetrie en Gynaecologie) en Yara Tersteeg (Arts-assistent Gynaecologie en Verloskunde)

Duurzaamheid in de spreekkamer
Anticonceptie is een persoonlijke keuze, die afhangt van je gezondheid, levensstijl, voorkeuren en wensen. Maar wat als duurzaamheid daar ook bij hoort? Veel mensen staan open voor informatie over de effecten van anticonceptie op het milieu, maar toch komt dit onderwerp zelden ter sprake bij de huisarts, verloskundige of gynaecoloog. Als gebruiker kun jij dit gesprek zelf initiëren. Vraag gerust: zijn er voor mijn situatie meerdere passende opties, en verschillen die ook qua duurzaamheid? Een goede zorgverlener neemt dat serieus en kijkt met je mee, zonder jou te sturen naar een bepaalde keuze.

Hoe zit dit aan de kant van de zorgverlener? Uit onderzoek onder gynaecologen en studenten geneeskunde en verloskunde blijkt dat zij zich snel bewust worden van de milieu-impact zodra ze erover nadenken, maar dat ze concrete informatie en handvatten missen om het gesprek erover te voeren (Cohen et al., 2025) (Tersteeg et al., 2026). Gelukkig wordt er steeds meer onderzoek naar gedaan, en zijn zorgverleners zich hier steeds vaker van bewust. Daar kun jij ook een belangrijke rol in hebben: hoe vaker zorgverleners de vraag krijgen over duurzaamheid, hoe normaler het wordt om dit mee te nemen in anticonceptieadvies.

Jouw keuze, jouw lijf
Duurzaamheid is één factor in een groter plaatje. Anticonceptie is een persoonlijke keuze, waarbij jouw gezondheid en wensen altijd voorop staan. Wij hopen dat duurzaamheid een plek krijgt in dat gesprek als nuttige informatie die je helpt een keuze te maken die het best bij jou past én goed is voor de wereld om je heen.

Wil je meer weten over welke anticonceptiemethode bij jou past? Kijk op de anticonceptiepagina van Ava of praat met je huisarts, verloskundige of gynaecoloog. Ben je benieuwd naar meer achtergrond over duurzame anticonceptie? Zie dit artikel in Trouw: Hoe kies je duurzame anticonceptie?

Over de auteurs
Eva Cohen is PhD kandidaat en AIOS Obstetrie en Gynacologie bij Amsterdam UMC en Yara Tersteeg is Arts-asistent Gynaecologie en Verloskunde bij Amsterdam UMC.

Bronnen en meer informatie

• Cohen, E. S., Grandiek, F., Kringos, D. S., Kouwenberg, L., Sperna Weiland, N. H., Richie, C., Aarts, J. W. M., & Hehenkamp, W. J. K. (2025). Attitudes towards addressing environmental sustainability in patient-provider interactions: a qualitative study among Dutch physicians. BMJ Open, 15(12), e107454. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2025-107454
• Tersteeg, Y. C. H., Cohen, E. S., Algera, E., van der Heide, E. E. R., Ashruf, Y., van Roekel, M., Müller, F., & Timmermans, A. (2026). Environmentally sustainable contraception as a clinical entry point for planetary health education: a mixed-methods evaluation of student experiences in interprofessional teaching sessions. BMC Medical Education. https://doi.org/10.1186/s12909-026-10449-7
• van der Heide, E. E. R., Cohen, E. S., Pieters, L. I., van Heel, D. A. M., Stohr, A. C. E., Dang, Z. C., Schoonmade, L. J., Hehenkamp, W. J. K., & Moermond, C. T. A. (2026). THE Environmental Impact of Contraceptive Methods – A Systematic Review. Integrated environmental assessment and management, vjag165. https://doi.org/10.1093/inteam/vjag165